dinsdag 13 april 2010

Inzicht in hart en handelen

‘Een hart, dat sterft aan de smart van niet genoeg te kunnen beminnen, van niet bemind te worden.’ Zomaar een zin uit Twee Vrouwen van Betsy Hasebroek, dat enigszins aantoont dat dit boek uit 1840 van een heel ander kaliber is dan het gelijknamige boek van Harry Mulisch. Ook in de versie uit de negentiende eeuw gaat hem om een liefde die niet meteen van de daken geschreeuwd wordt. Die liefde heeft wel iets te maken met twee verschillende vrouwen en een andere man, maar de driehoeksverhouding ligt net even anders.
Wat het eerst opvalt is het sterk verouderde taalgebruik, maar dat mag geen struikelblok zijn. Een ander belangrijk verschil is de manier waarop dit verhaal verteld wordt. Alwetende vertellers zijn zeldzaam in de huidige literatuur, maar in Twee Vrouwen vinden we een vertelster die met het grootste gemak van perspectief wisselt, alles van de personages afweet en zelfs de lezers aanspreekt. Ze weet feilloos duidelijk te maken welke gedachten en gevoelens de verschillende karakters tot hun daden bewegen. Ze schroomt daarnaast niet om even op de situatie te reflecteren en aan de hand daarvan een algemene waar- of wijsheden te geven. Meestal doen die uitspraken echter nogal verouderd aan, om maar een ander voorbeeld te geven: ‘Honden lekken, vrouwen kussen de hand die hen geslagen heeft, dikwijls doen de mannen als de katten, en krabbelen nog op den koop toe.’ Het mooie van dit soort oordelen is echter dat ze waarschijnlijk heel goed representeren hoe iemand in de negentiende eeuw over de beschreven taferelen dacht. Of in ieder geval iemand uit dezelfde kringen als Betsy Hasebroek. Want het zijn vooral situaties uit de burgerij die we op papier voorgeschoteld krijgen.
De personages zijn allerminst foutloos. Een verhaal met perfecte personages heeft natuurlijk ook weinig om het lijf; er zou geen conflict ontstaan. In dit verhaal draait het eigenlijk om Alexander van Montfoort en hoe hij omgaat met de zielsverwantschap die hij al vanaf het begin voelt met een meisje dat hij op mysterieuze wijze ‘ontmoet’ in een met mist bedekt landschap. Hij verliest haar uit het oog, maar toevalligerwijs komt hij deze Marie in de stad, in zijn eigen milieu weer tegen. De lezer vermoedt allang dat de twee voor elkaar gemaakt zijn, maar de geliefden zijn bijna net zo star-crossed als Romeo en Julia. Montfoort vlucht uiteindelijk het land uit en verlooft zich met de tweede vrouw uit de titel. Marie komt weer op zijn pad, en dan zal hij toch echt moeten kiezen tussen de twee vrouwen. 
Een verhaal vol romantiek, dat terloops duidelijk maakt wat de burgerij in de negentiende eeuw bezighield en dat ook nog eens op natuurlijke wijze inzicht geeft in de hartstochten van de personages. En die gevoelens van toen verschillen vaak weinig met die van nu. Al te meer reden om dit boek te lezen!

Geen opmerkingen:

Een reactie posten