dinsdag 24 november 2009

Eenzaamheid van de horizon (Koetsier Herfst)

Er bestaat een koetsier die je horizon kan verbreden. Terwijl je in zijn koets zit, zal hij je brengen waar je normaal niet komt, laten zien wat je normaal niet ziet, en je laten denken wat je normaal niet denkt. Hortend en stotend vervoert hij je over geasfalteerde, maar vaker over niet geasfalteerde wegen. Van Amsterdam naar Oostende. Zonder schaamte, zonder de geijkte erotiek, maar met een zweep die je op ongewone plekken raakt. Dat dan weer wel.

Deze Koetsier heet Herfst. Misschien omdat hij je droevig stemt als je droevig wordt van vallende bladeren, of omdat je juist opfleurt van die heerlijke herfstgeur. Of misschien wel allebei. Koetsier Herfst van Charlotte Mutsaers is in ieder geval voor ieder wat wils. Een prachtig liefdesverhaal, een eye-opener, een roman de guerre, of een beschrijving van de wereld van vandaag, ook al moet dat alles wel met enkele korrels zout worden genomen. Of met een portie vitaminepillen.

Hoofdpersoon van het boek is Maurice Maillot, zelf schrijver van beroep. Deze ik-verteller doet zijn verhaal, dat zich binnen een jaar tijd afspeelt. Zijn ouders zijn opgepakt toen hij nog heel jong was, omdat ze een aanslag pleegden op een circus, uit medelijden met het nijlpaard Benkali en zijn onmenselijke (of ondierlijke?) behandeling. Zijn ouders hebben vervolgens zichzelf van kant gemaakt in de gevangenis, misschien ook wel uit medelijden. Maurice was toen amper tien, nu een (klaarblijkelijk rijke) man van vijftig. Zelf kan hij ook allerminst burgerlijk worden genoemd, maar de een neemt de wet nu eenmaal wat minder strak dan de ander. Het enige wat hem stoort is dat hij sinds de dood van zijn kat Grappa geen letter meer op papier gezet heeft.

Tot hij zijn geluk en zijn gezelschap weer vindt, in de vorm van een Nokia, eerlijk gevonden in het Vondelpark. Te vondeling gelegd. Deze nokia is echter geen ding meer, het wordt een persoon, een geliefde. Een persoon waarop een sms verschijnt, een uitnodiging voor Dora, de vermeende eigenares. Maurice, op zoek naar de geliefde achter de geliefde, neemt de plek in van zijn wederhelft Dora en gaat koffie drinken bij Krasnapolsky te Amsterdam.

Hij ontmoet daar Adolphe Klein. Na het afspraakje begint hij, door de hulp van zijn mannelijke muze, Freddy Blondeel, te vermoeden dat er opzet in het spel is. Adolphe moet Dora zijn, maar zekerheid krijgt hij niet bij het tweede afspraakje. Wel weet hij nu dat deze Do de vrouw van zijn leven is.

Do werkt bij het Lobster Liberation Front, en haalt Maurice over om net als zij geen dieren of dierlijke producten meer te eten. Ze is een fan van Bin Laden, of in ieder geval van zijn poëzie en zijn uiterlijke verschijning. Het derde afspraakje kan pas na een half jaar plaatsvinden, in Oostende, maar dat weet Maurice dan nog niet. De zes maanden worden summier beschreven, Maurice is een veggievent geworden die eindelijk weer schrijven kan. En hij vermaakt zich prima met zijn om bestwil gestolen hondje Slava.

Het is meteen hun symbolische huwelijksreis. Ze zien elkaar als man en vrouw, kopen de ringen en vermaken zich, zo goed en zo kwaad als dat gaat, in de bruidssuite van het hotel te Oostende. De tragische afloop werd misschien al onherroepelijk aangekondigd wanneer Nokia op noodlottige wijze op de bodem van de Bloemgracht terechtkomt, en misschien ook wel wanneer Maurice zijn Do ontrouw is, al is van normale ontrouw geen sprake.

De titel verwijst naar een gedicht van Osama Bin Laden, dat ook in het boek voorkomt. In het gedicht wordt beschreven wat het boek zelf ook doet: de andere kant van de dingen laten zien, weg van de wereld en de mensen, naar de tranen, naar de onzichtbare kust. Het boek rekent af met de consensus, of houdt er helemaal geen rekening mee. De consensus over carnivoren, de consensus over terroristen, de consensus over huwelijk, consensus in het algemeen. Waarom conformeren naar wat de massa denkt? Use your illusion.

Het boek is opgedragen aan prisoners of compassion. Gevangen in medeleven of juist dóór medeleven? Hoe dan ook: Gelijke monniken, gelijke kappen. Dieren zijn ook levende wezens, net als wij, en terroristen zijn ook mensen, net als wij. Is het belachelijk om medeleven te tonen met het leed van een kreeft, of met Bin Laden? Maurice en Do vinden van niet. Het zijn natuurlijk in de ogen van velen extreme voorbeelden, maar het Lobster Liberation Front bestaat en Bin Laden is naast terrorist ook een dichter, zij het dan vooral van strijddichten. Maar het grenzeloos praktiseren van medeleven en het ingaan tegen de heersende opinie heeft nadelen. Vooral dat blijkbaar niemand in de omgeving van Maurice en Do ze begrijpt, of hun acties zelfs maar respecteert, Freddy eventueel daargelaten. Ze verbreden hun horizon, met als onoverkomelijk gevolg dat geen enkel levend menselijk wezen er diezelfde horizon op na houdt.

Gelukkig hebben ze elkaar nog. Ze zijn elkaars twinheel, een opmerkelijk neologisme, dat wat mij betreft volledig bestaansrecht heeft naast soulmate en evenknie, waar het ergens tussenin zit. Maurice heeft veel gevoel voor taal en talige kwinkslagen, al is dat natuurlijk eerder een compliment voor Mutsaers. Maar niet alleen de taal is rijk, ook is het boek rijk aan ideeën, die bijna zijn als een gestolen en evenwel goed gevulde portemonnee. Niet dat ik daarmee wil zeggen dat de ideeën ook gestolen zijn.

Enkele voorbeelden. Seks is niet intiem, het kennen van elkaars zwakke plek, dat is het intiemste van een relatie. Jorma Ollila is een God (want de man achter Nokia, de man achter connecting people, is het meer waard om te worden aanbeden dan de God van de consensus natuurlijk) Het writers block van Maurice lijkt voort te komen uit eenzaamheid, omdat hij niemand heeft om meer voor te schrijven, niemand meer om over te schrijven. Zo staat het er natuurlijk niet, maar zo komt het in ieder geval op mij over.

De eenzaamheid van Maurice speelt een grote rol, de hunkering naar menselijk contact aan de ene kant en de acceptatie of de vrede die hij tot op zekere hoogte heeft met de huidige situatie. Niet iedereen is sociaal actief en begaafd en het is prachtig dat dat hier ook een keer in inkt gedrukt staat.

Mutsaers zelf vindt het geen eenduidig boek. Toch gaat het wel degelijk over 1 ding: het volgen van je idealen, hoe moeilijk dat soms ook is. En daarmee gaat het ook over de rit van Koetsier Herfst, die je horizon moet verbreden, maar tegelijkertijd je eenzaamheid vergroot, zeker in het geval van Maurice en Do. Over het anders doen, anders denken en anders zien van de personages zelf. Over het tegen de stroom ingaan, over de keuze je niet af te sluiten voor de wereld, de mensen en de dieren om je heen, of ver van je bed. Over tegen het gezag ingaan. Over de worsteling met de vraag of die ideologie van gelijke monniken, gelijke kappen wel tot de verste consequenties doorgevoerd moet en kan worden.

Do houdt het vol, maar heeft het soms zwaar. Maurice offert zijn oude levensstijl op voor zijn geliefde, om zijn eenzaamheid te verkleinen, maar ook hij kan niet alles loslaten. Al met al een ontroerend verslag van het volgen van een ideologie. Pagina’s waar het schrijfplezier van afspat, schrijfplezier om weer een situatie of een denkbeeld te bedenken dat de lezer tegelijkertijd afschrikt en vermaakt. Plasseks, Bin laden op je nachtkastje, pyjama-verzamelingen, uitbundig plezier om een groen telefoontje in een zebrabontje. Kortom: een boek waarvan de batterij niet opraakt, precies zoals de nokia in de Bloemgracht.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten